28 czerwca 2025 r. wszedł w życie Polski Akt o Dostępności, tj. ustawa z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze Akt ten implementuje do polskiego prawa przepisy unijnej dyrektywy w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (tzw. Europejskiego Aktu o Dostępności, EAA) i nakłada na wybrane podmioty gospodarcze obowiązek zapewnienia dostępności określonych produktów najpowszechniejszego użytku oraz usług cyfrowych, przede wszystkim dla osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami.
Kogo dotyczą nowe przepisy
Nowe obowiązki dotyczą podmiotów gospodarczych w całym łańcuchu dostaw, tj. producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów, a także usługodawców (z wyjątkiem mikroprzedsiębiorstw świadczących usługi), których działalność wpisuje się w katalog produktów i usług wymienionych w ustawie.
Choć ustawa skierowana jest w przeważającej mierze do podmiotów sektora prywatnego, każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien dokonać analizy, czy – i w jakim zakresie – znajduje się on w kręgu adresatów obowiązku zapewniania dostępności, nawet jeśli posiada status podmiotu publicznego. Kluczowe jest bowiem to, czy dany podmiot oferuje produkty lub usługi objęte zakresem ustawy, niezależnie od swojego statusu prawnego.
Wpływ na zamówienia publiczne
Ustawa ma również bezpośrednie znaczenie dla polityki zakupowej podmiotów publicznych. Zgodnie z art. 100 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych oraz art. 3 ust. 3 Polskiego Aktu o Dostępności nowe wymagania dostępności produktów i usług będą miały zastosowanie do wszystkich zamówień publicznych przeznaczonych do użytku osób fizycznych. Oznacza to, że instytucje zamawiające są zobowiązane do uwzględnienia wymagań dostępności na etapie opisu przedmiotu zamówienia, a podmioty gospodarcze występujące w roli wykonawców, oferując swoje produkty i usługi w ramach postępowań o udzielenie zamówienia, muszą zapewniać zgodność swojej oferty z Polskim Aktem o Dostępności.
Produkty objęte obowiązkiem zapewniania dostępności
- sprzęt komputerowy i systemy operacyjne (np. osobiste komputery stacjonarne, laptopy, smartfony, tablety),
- terminale płatnicze (np. terminale w sklepach),
- samoobsługowe terminale wolnostojące (np. bankomaty, wpłatomaty, automaty biletowe, urządzenia do odprawy na lotnisku, interaktywne terminale informacyjne),
- urządzenia do świadczenia usług telekomunikacyjnych (np. routery, modemy),
- urządzenia dostępu do audiowizualnych usług medialnych (np. piloty, urządzenia typu set-top box, odtwarzacze multimedialne),
- czytniki książek elektronicznych.
Usługi objęte ustawą
- usługi dostępu do audiowizualnych usług medialnych (np. służące obsłudze platform VOD, telewizji hybrydowej),
- usługi łączności elektronicznej (telefonicznej, internetowej, w tym łączność alarmowa),
- usługi cyfrowe w transporcie pasażerskim (np. usługi informacyjne, bilety elektroniczne),
- usługi bankowości detalicznej, w tym punkty informacji („helpdeski”),
- sklepy internetowe (sprzedaż w Internecie wszelkich produktów i usług),
- rozpowszechnianie (czyli tworzenie, oferowanie, sprzedaż) książek elektronicznych.
Wyjątki i możliwość odstąpienia od wymagań
Co do zasady, wszystkie podmioty gospodarcze objęte ustawą od 28 czerwca 2025 r. muszą zapewniać dostępność wprowadzanych na rynek produktów i oferowanych lub świadczonych usług. W szczególnych okolicznościach, kiedy spełnienie danego wymagania dostępności byłoby nieproporcjonalnym obciążeniem finansowym lub wiązałoby się z bardzo dużą zmianą właściwości produktu lub usługi, przedsiębiorcy mogą skorzystać z przepisów ochronnych i wyłączyć się spod stosowania takiego wymagania. Powinni jednak zapewnić, aby dana usługa lub dany produkt były dostępne w jak największym stopniu i stosować wymagania dostępności w takim zakresie, w jakim nie stanowią one nieproporcjonalnego obciążenia. Co więcej, dany przedsiębiorca musi odpowiednio uzasadnić i udokumentować stosowanie takiego wyjątku oraz zgłosić je odpowiedniemu organowi nadzoru rynku, który ma prawo zbadać, czy jest ono uzasadnione.
Sankcje za brak zapewnienia dostępności
Niedopełnienie obowiązków określonych w ustawie może skutkować konsekwencjami w postaci wezwania podmiotu gospodarczego do podjęcia działań naprawczych, nakazania mu wycofania produktu z obrotu, zakazania udostępniania produktu na rynku, a także zakazania oferowania lub świadczenia usługi. Uporczywe niezapewnienie dostępności może wiązać się z nałożeniem kary pieniężnej w wysokości proporcjonalnej do wagi naruszenia przepisów ustawy.
Organy nadzoru i kontrola przestrzegania przepisów
Stosowanie ustawy jest nadzorowane przez Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, organy celne oraz organy nadzoru rynku, do których należą, w zależności od właściwości: Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, wojewódzcy inspektorzy transportu drogowego, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, dyrektorzy urzędów morskich w Gdyni i Szczecinie, Dyrektor Urzędu Żeglugi Śródlądowej w Bydgoszczy, Rzecznik Finansowy oraz minister właściwy do spraw informatyzacji (obecnie Minister Cyfryzacji).
Gdzie szukać informacji i wsparcia we wdrażaniu ustawy
Więcej informacji nt. Polskiego Aktu o Dostępności znajduje się na dedykowanej stronie internetowej Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej oraz PFRON.
Zachęcamy również do zapoznania się z informacyjnymi filmami animowanymi MFiPR dot. obowiązków przedsiębiorców wynikających z ustawy oraz praw konsumentów związanych z dostępnością produktów i usług.
Pomoc we wdrażaniu przepisów ustawy mogą stanowić przede wszystkim rekomendacje Rady Dostępności oraz opublikowane przez PFRON Wytyczne dla podmiotów gospodarczych w zakresie zapewniania spełniania wymagań dostępności produktów i usług.
Źródło: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej
